Dzień Edukacji Narodowej: historia, fakty i tradycje

Jak powstał Światowy Dzień Nauczyciela?

Światowy Dzień Nauczyciela obchodzony jest co roku 5 października. Czy wiesz jednak, jakie wydarzenie historyczne kryje się za tą datą? W 1966 roku w Paryżu przyjęto zalecenie Międzynarodowej Organizacji Pracy i UNESCO dotyczące statusu nauczycieli. Właśnie rocznicę przyjęcia tego dokumentu upamiętnia Światowy Dzień Nauczyciela, ustanowiony przez UNESCO w 1994 roku.

Rok 2026 ma szczególne znaczenie – mija dokładnie 60 lat od przyjęcia zalecenia, które stało się historyczną podstawą tego święta.

Światowy Dzień Nauczyciela we współczesnym świecie

Choć Światowy Dzień Nauczyciela przypada 5 października, niektóre kraje mają własne daty i tradycje związane z docenianiem pedagogów. W jednych jest to przede wszystkim okazja do podziękowania nauczycielom za ich wkład w edukację, w innych święto nawiązuje do ważnych postaci lub wydarzeń historycznych. To również dobry moment na rozmowę o warunkach pracy nauczycieli i przyszłości tego zawodu.

W Europie obchody często skupiają się na docenianiu pracy nauczycieli oraz ich roli w kształceniu kolejnych pokoleń. W niektórych krajach Afryki Światowy Dzień Nauczyciela również obchodzony jest 5 października, ale nie ogranicza się do podziękowań i prezentów. Organizowane są spotkania, konferencje, dyskusje i uroczystości wręczania nagród. Oprócz uhonorowania nauczycieli poruszane są kwestie ich codziennych wyzwań, warunków pracy i przyszłości zawodu.

Także w Azji poszczególne kraje obchodzą własne Dni Nauczyciela w różnych terminach. W Indiach święto przypada 5 września, w rocznicę urodzin byłego prezydenta i filozofa Sarvepallego Radhakrishnana. W Chinach narodowy Dzień Nauczyciela obchodzony jest 10 września, natomiast na Tajwanie – 28 września. Ta ostatnia data wiąże się z tradycyjnie przyjmowaną rocznicą urodzin Konfucjusza, słynnego chińskiego myśliciela i nauczyciela. Niezależnie od daty jedną z najważniejszych idei tego święta pozostaje szacunek dla nauczycieli.

W Ameryce Północnej i Południowej również nie ma jednej wspólnej daty Dnia Nauczyciela. W Stanach Zjednoczonych nauczyciele są szczególnie doceniani podczas odbywającego się w maju Tygodnia Doceniania Nauczycieli. W Brazylii święto przypada 15 października i nawiązuje do historycznego aktu prawnego dotyczącego tworzenia szkół podstawowych. W Argentynie Dzień Nauczyciela obchodzony jest 11 września, w rocznicę śmierci Dominga Faustina Sarmienta, ważnej postaci w historii tamtejszej edukacji.

Ciekawostki związane z Dniem Nauczyciela

1. Czy znasz tradycję wręczania nauczycielom jabłek? Jedna z teorii łączy jej początki z XVIII-wieczną Skandynawią, gdzie rodziny uczniów przekazywały nauczycielom jabłka i inne produkty spożywcze jako wsparcie przy ich niskich zarobkach. Jabłko stało się tak rozpoznawalnym symbolem nauczyciela, że w Stanach Zjednoczonych przyznawane są nagrody „Golden Apple” i „Crystal Apple”.
2. Nauczanie należy do najstarszych profesji na świecie. Wiedzę przekazywano kolejnym pokoleniom już tysiące lat temu, w starożytnych cywilizacjach.
3. W starożytnym Egipcie nauczyciele poprawiali błędy uczniów bezpośrednio na tabliczkach do pisania lub papirusach. Niektóre takie prace zachowały się do dziś. W Muzeum Brytyjskim znajduje się papirus, na którym można zobaczyć poprawki nauczyciela do nieprawidłowo skopiowanych znaków.
4. Wielu wybitnych naukowców, pisarzy i filozofów również zajmowało się nauczaniem. Należeli do nich między innymi Albert Einstein, Maya Angelou, Sokrates i Konfucjusz.
5. Według danych opublikowanych przez UNESCO w 2023 roku do zapewnienia wszystkim dzieciom edukacji podstawowej i średniej do 2030 roku potrzeba na świecie 44 milionów dodatkowych nauczycieli.

Jak Dzień Nauczyciela obchodzony jest w Polsce?

W Polsce Dzień Nauczyciela oficjalnie nosi nazwę Dnia Edukacji Narodowej i obchodzony jest 14 października. Tego dnia w 1773 roku Sejm Rzeczypospolitej Obojga Narodów powołał Komisję Edukacji Narodowej. W 1972 roku dzień ten został oficjalnie ustanowiony jako Dzień Nauczyciela, natomiast od 1982 roku jego oficjalna nazwa brzmi Dzień Edukacji Narodowej. Święto to jest poświęcone wszystkim pracownikom oświaty.

W Polsce 14 października w wielu szkołach odbywa się uroczysta akademia – jedna z charakterystycznych tradycji związanych z tym dniem. W XVIII wieku Rzeczpospolita Obojga Narodów przeżywała bardzo trudny okres – niedawno doszło do pierwszego rozbioru państwa, dlatego powołanie Komisji Edukacji Narodowej było postrzegane jako ważny krok w kierunku wzmacniania państwa i jego społeczeństwa. Podczas uroczystej akademii uczniowie spotykają się w szkolnej sali i przygotowują występ dla nauczycieli – śpiewają, recytują wiersze, odgrywają krótkie przedstawienia lub opowiadają zabawne historie związane ze szkołą. Dziś uroczystość ta nadal przypomina o ważnym wydarzeniu z 1773 roku.

Zbliża się Światowy Dzień Nauczyciela – nie zapomnij podziękować swoim nauczycielom za poświęcony czas, cierpliwość i życiowe lekcje. Jeśli w tym roku chcesz wyrazić swoją wdzięczność nie tylko słowami, odkryj prezent dla nauczyciela.